İbn Battûta (M.S. 1304-1369)

“Bugünün dünyasına Orta Çağ Hıristiyan âleminin adamları zaten uzak ve yabancı görünüyorlar. İsimleri ve yaptıkları, tarih kitaplarımızda kayıtlı, heykelleri hâlâ şehirlerimizi süslemekte. Ama onlarla olan akrabalığımız bir tasavvur çabasına mâl olan gerçek dışı bir şey. Bu, Orta Çağ Avrupası’nın karşısında duran, varlığını tehdit eden ve yine de ona savaş ve korkunun bile ayıramayacağı yüzlerce bağla bağlanan büyük İslam medeniyeti için ne kadar geçerli olabilir? Abideleri, onları ziyaret etme şansına sahip olanların gelişini dört gözle bekler. Ancak, şahsiyetleri ve hayat tarzları çoğumuz için hiç bilinmemektedir yahut Binbir Gece masallarının romantik imgesinde silik bir şekilde tasavvur edilmiştir. Mütehassıs olan için bile, hayatlarını yeniden inşa etmek ve onları olduğu gibi görmek zordur. Tarihler ve biyografiler nitelik olarak vardır, ancak tarihçiler tüm resmedilmeye değer ayrıntılarına rağmen, esas olanı seçme ve figürlerine okuyucu için onları yeniden yaşatacak mahrem dokunuşu verme yeteneğini nadiren gösterirler. İşte tam burada, İbn Battûta öne çıkmakta.”

Böylece, Routledge ve Kegan Paul tarafından yayımlanan “Ibn Battûta, Travels in Asia and Africa 1325-1354” adlı kitap başlar.

Ebû Abdillâh Muhammed İbn Battûta (Şemsüddîn olarak da bilinir), 24 Şubat 1304’te (Hicrî 703) Fas’ın Tanca şehrinde doğdu. 14 Haziran 1325 Salı günü (2 Receb 725), 21 yaşındayken Tanca’dan ayrıldı. Yaklaşık otuz yıl süren yolculuklardan sonra, Fas’ın Fez şehrine, Sultan Ebû İnân’ın sarayına döndü ve İbn Cüzey’e yaptığı yolculukların beyanatını yazdırdı. Bunlar, meşhur “İbn Battûta’nın Seyahatleri (er-Riḥle)” olarak bilinir. İbn Battûta, 1369 yılında Fez’de vefat etti.

İbn Battûta, zamanının tüm Müslüman hükümdarlarının topraklarını ziyaret ettiği bilinen tek Orta Çağ gezginiydi. Ayrıca, Seylan (şimdiki Sri Lanka), Çin, Bizans ve Güney Rusya’yı da gezdi. Seyahatlerinin mutlak uzunluğunun 75.000 milden daha az olmadığı tahmin ediliyor ki bu, muhtemelen buhar çağından önce aşılmamış bir rakam.

Seyahatler

İbn Battûta, ilk yolculuğu kapsamında, Cezayir, Tunus, Mısır, Filistin, Suriye rotası üzerinden Mekke’ye gitti. Irak, Şiraz ve Mezopotamya’yı ziyaret ettikten sonra, bir kez daha Mekke’de hac yapmak üzere geri döndü ve üç yıl burada kaldı. Daha sonra, Cidde’ye uğrayarak deniz yoluyla Yemen’e gitti, Aden’i ziyaret etti ve Doğu Afrika’da Mombasa’ya (günümüzde Kenya sınırları içinde bulunan bir şehir) yelken açtı. Kilve’ye (günümüzde Tanzanya sınırları içerisinde bulunan bir şehir) gittikten sonra Umman’a geri döndü ve 1332’de, Hürmüz, Sîrâf, Bahreyn ve Yemâme üzerinden Mekke’ye hac ziyaretini tekrarladı. Daha sonra Hindistan’a gitmek amacıyla yola çıktı, ancak görünüşe göre, Cidde’ye vardığında fikrini değiştirdi (belki de Hindistan’a giden bir geminin bulunmaması nedeniyle), Kahire, Filistin ve Suriye’yi tekrar ziyaret etti ve ardından deniz yoluyla Aleya’ya (Küçük Asya) varıp Anadolu ve Sinop’u gezdi. Daha sonra Karadeniz’i geçti ve uzun yürüyüşlerden ardından Güney Ukrayna üzerinden Konstantinopolis’e ulaştı.

Dönüşünde, Harezm (Hive) üzerinden Horasan’ı ziyaret etti. Buhara, Belh, Herat, Tûs, Meşhed ve Nîşâbur gibi tüm önemli şehirlere uğradıktan sonra, 13.000 fitlik Havak Geçidi kanalıyla Hindikuş dağlarından Afganistan’a geçti. Gani ve Kabil’i aşmak suretiyle Hindistan’a girdi. Lahri (günümüz Karaçi’si yakınlarında), Sukkur, Multan, Sirsa ve Hansi’yi gezdikten sonra, Delhi’ye ulaştı. Birkaç yıl boyunca İbn Battûta, Sultan Muhammed b. Tuğluk’un himayesinde bulundu ve daha sonra, sultanın elçisi olarak Çin’e gönderildi. Orta Hindistan ve Malva’yı geçerek Kambay’dan Goa’ya giden bir gemiye bindi. Malabar kıyısındaki birçok gelişmiş limanı ziyaret ettikten sonra, oradan Seylan’a geçtiği Maldiv Adaları’na vardı. Yolculuğuna devam ederken Ma‘ber (Coromandel) sahiline indi ve bir kez daha Maldivler’e dönerek sonunda Bengal’e yelken açtı. Kamrup, Silet ve Sonargaon’u (Dakka yakınlarında) ziyaret etti. Arakan sahili boyunca seyrederek Sumatra’ya geldi ve daha sonra Malaya ve Kamboçya üzerinden Kanton’a indi. Çin’de, kuzeye doğru, Hangzhou üzerinden Pekin’e gitti. Geldiği yoldan Kozhikode’ye döndü ve gemiyle Zufar ve Maskat’a vardı. İran, Irak, Suriye, Filistin ve Mısır’dan geçerek kasım 1348’de, Mekke’de yedinci ve son haccını yaptı, ardından memleketi Fez’e döndü. Ancak seyahatleri burada bitmedi; daha sonra Müslüman İspanya’yı ve Sahra üzerindeki Nijer topraklarını ziyaret etti. İbn Battûta, Fez’e döndüğünde, yaptığı yolculukların ayrıntılarını,

Sultan Ebû İnân’ın (M.S. 1348-1358) sarayında, İbn Cüzey el-Kelbî’ye (M.S. 1321-1356) yazdırdı. İbn Cüzey’in, 9 Aralık 1355’te bitirdiği bu çalışmayı tamamlaması üç ay sürdü.

Yazılar

İbn Battûta’nın anlatısının lezzetini deneyimlemek için birkaç alıntıyı örnek vermek gerekir. Aşağıdaki paragraf, M.S. 14. yüzyılın başlarında Müslüman dünyada işleyen sosyal güvenlik sistemini betimlemektedir:

“Şam’daki dinî vakfiye, çeşitliliği ve harcaması hesaplanamayacak kadar büyüktür. Vekaleten hac için Mekke’ye gidenlerin masraflarının karşılanmasının yanı sıra, hacca güç yetiremeyenlere yardım hususunda görevli vakıflar vardır. Daha başka, ailelerinin temin etmeye muktedir olamadığı düğün kıyafetlerini, evlenecek kızlara temin etmek amacıyla kurulan vakıflar bulunur, ayrıca hüküm giyenlerin özgürlüğüne kavuşmaları için de bazı vakıflar mevcuttur. Kendilerine; yemek, kıyafet ve ülkelerine sevk giderleri olarak verilenlerle beraber yolcular için vakıflar vardır. Bir de sokakların iyileştirilmesi ve taşla döşenmesi için kurulan vakıflar söz konusudur, çünkü Şam’daki tüm şeritler, binekliler ortadaki yolu kullanırken, her iki tarafında yayaların yürüdüğü kaldırımlara sahiptir.” (dip. 1, s. 69)

İşte M.S. 14. yüzyılın başlarında Bağdat’ı tasvir eden başka bir örnek:

“Sonra, barış yurdu ve İslam başkenti Bağdat’a gittik. Burada, Hille’de, erkek ve kadınların, gece gündüz gezebildiği iki köprü var. Bağdat’taki hamamlar, çok sayıda ve mükemmel bir şekilde inşa edilmiş, çoğu siyah mermer görünümlü ziftle boyanmış. Kûfe ile Basra arasında kesintisiz akan bir kaynağın etrafında kil gibi toplanan bu zift, kürenerek Bağdat’a getiriliyor. Tesisler, her birinin köşesinde bir lavabo bulunan, sıcak ve soğuk su sağlayan iki musluklu birkaç özel banyoya sahip. Hamama gelen herkese, birisi içeri girdiğinde, diğeri dışarı çıktığında beline dolayacağı ve sonuncusuyla kendisini kurutacağı üç havlu verilmekte.” (dip. 1, s. 99)

Bir sonraki örnekte İbn Battûta, seyahatlerinde karşılaştığı bazı ürün ve meyveleri ayrıntılı olarak anlatmaktadır:

“Kilve’den Yemen hududundaki Zufar’a yelken açtık. Safkan atlar buradan Hindistan’a ihraç ediliyor, rüzgâr lehte olursa geçiş bir ay sürüyor… Sakinleri darı yetiştiriyor ve onu çok derin kuyulardan suluyorlar. Su, bu kuyulardan birkaç halatla çekilen büyük bir kovada yükseltiliyor. Kasaba yöresinde, içinde birçok muz ağacının bulunduğu meyve bahçeleri var. Muzlar muazzam büyüklükte; benim huzurumda tartılmış olan, on iki ons ağırlığında, tadımı hoş ve çok tatlıydı. Yalnızca Hindistan ve Zufar kasabasında bulunan betel ve Hindistan cevizi ağaçları da yetiştiriyorlar.” (dip. 1, s. 113)

İbn Battûta’nın yoğun gözlemine bir başka örnek de bir sonraki paragrafta görülmektedir:

“Betel ağaçları, çardaklar üstündeki asmalar yahut Hindistan cevizi ağaçları gibi yetiştirilir. Meyveleri yoktur ve sadece yaprakları için dikilirler. Hintlilerin betel üzerine yüklediği anlamlar vardır; eğer bir adam bir arkadaşını ziyaret eder ve bu ağaçtan beş yaprak verirse, ona dünyayı verdiğini düşünürsünüz, özellikle de bir prens veya önemli biriyse. Betel hediyesi, altın ve gümüş hediyesinden çok daha büyük bir onur taşır. Şu şekilde kullanılır: İlki, küçük Hindistan cevizlerine benzeyen areka (bir tür palmiye) cevizlerini alır, küçük parçalara ayırır ve çiğner. Daha sonra betel yaprakları alınır, üzerlerine biraz tebeşir sürülür ve areka cevizleri ile ezilir.” (dip. 1, s. 114)

İbn Battûta – Unutulmuş Gezgin

İbn Battûta’nın deniz seferleri ve gemiciliğe yaptığı göndermeler, Müslümanların Kızıldeniz, Umman Denizi, Hint Okyanusu ve Çin sularının denizcilik faaliyetlerine tamamen hâkim olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Hıristiyan tüccarlar belirli kısıtlamalara tabi olmalarına rağmen, ekonomik görüşmelerin çoğunun eşitlik ve karşılıklı saygı temelinde gerçekleştirildiği görülmektedir.

Tüm zamanların en dikkat çekici gezginlerinden biri olan İbn Battûta, Marco Polo’dan altmış yıl sonra Çin’i ziyaret etti ve aslında ondan çok daha fazla (75.000 mil) yol katetti. Yine de, Batıdakiler şöyle dursun, Müslüman ülkelerde kullanılan coğrafya kitaplarında dahi İbn Battûta’dan hiç bahsedilmiyor. İbn Battûta’nın coğrafyaya katkısı, tartışmasız herhangi bir coğrafyacınınki kadar büyüktür. Ancak seyahatlerinin kayıtlarına mütehassıs olanlar dışında kimse kolayca erişemez. İbn Battûta’nın coğrafya kitaplarındaki katkısına atıfta bulunulmaması istisnâî bir örnek değildir. Tarihçi, tıpçı, gökbilimci, bilim adamı veya kimyager olsun, tüm tanınmış Müslümanlar aynı kaderi paylaşır. Bu tanınmış Müslümanların Batı tarafından neden göz ardı edildiği anlaşılabilir olsa da Müslüman hükümetlerin ilgisizliği kavranabilir değildir. Müslüman ümmetin başına bela olan aşağılık kompleksi ile mücadele etmek üzere, Müslümanların; bilim, tıp, mühendislik, mimarlık ve astronomi gibi alanlardaki katkılarını yeniden keşfetmeliyiz. Bu, çağdaş genç Müslümanları bu alanlarda gayret göstermeye ve esas başarının ulaşamayacakları bir yerde olduğunu düşünmemeye teşvik edecektir

kaynakça

Biography – Muslim Scholars and Scientists (W. Hazmy C.H.Zainurashid Z.Hussaini R.)  syf: 127-132

Dipnotlar

1. Ibn Battuta, Travels in Asia and Africa 1325-1345, Published by Routledge and Kegan Paul (ISBN O 7100 9568 6)

2. The Introduction to the “Voyages of Ibn Battutah” by Vincent Monteil in The Islamic Review and Arab Affairs. March 1970: 30-37

İBN BATTUTA KİMDİR?

Yazı dolaşımı


İBN BATTUTA KİMDİR?” için 2.403 yorum

  1. No matter if some one searches for his required thing,
    so he/she desires to be available that in detail, so that thing
    is maintained over here.

  2. Hey would you mind stating which blog platform you’re using?
    I’m looking to start my own blog in the near future but I’m having a tough time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most
    blogs and I’m looking for something completely unique.
    P.S My apologies for being off-topic but I had to ask!

  3. Awesome website you have here but I was wondering if you knew of any message boards
    that cover the same topics talked about here?
    I’d really love to be a part of online community
    where I can get responses from other knowledgeable individuals that
    share the same interest. If you have any suggestions,
    please let me know. Cheers!

  4. I’ve been exploring for a little for any high-quality
    articles or blog posts onn this sort of area . Exploring in Yahoo I at last stumbled uoon this
    web site. Reading this information So i am happy to convey that I have a very good uncanny feeling I discovered exactly what I needed.
    I most certainly will make cerrtain to don’t forget this
    website and give it a glance on a constant basis.

  5. Pretty component to content. I simply stumbled upon your site
    and in accession capital to say that I acquire actually
    enjoyed account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your feeds and even I fulfillment you get admission to consistently quickly.

  6. Hi there, You have done an incredible job. I will certainly digg it and personally suggest to
    my friends. I am confident they’ll be benefited from this website.

  7. I was wondering if you ever considered changing the page layout of your site?
    Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of content so people
    could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having
    one or two images. Maybe you could space it out better?

  8. I’ll immediately seize your rss as I can not in finding
    your email subscription hyperlink or newsletter service.
    Do you have any? Please let me realize so that I could subscribe.
    Thanks.

  9. Cool blog! Is your theme custom made or did you
    download it from somewhere? A theme like yours with a few
    simple tweeks would really make my blog shine. Please let me know where you got your design. Cheers

  10. Excellent pieces. Keep posting such kind of info on your page.
    Im really impressed by your site.
    Hey there, You’ve performed a fantastic job. I will certainly digg
    it and in my opinion suggest to my friends. I am sure
    they will be benefited from this site.

  11. You’re so interesting! I don’t think I’ve read anything like that before.
    So good to find someone with some original thoughts on this issue.
    Really.. thanks for starting this up. This site is something that’s needed on the internet, someone with a bit
    of originality!

  12. It is truly a great and helpful piece of information. I
    am happy that you just shared this helpful information with us.
    Please keep us informed like this. Thanks for sharing.

  13. I’m truly enjoying the design and layout of your blog.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me
    to come here and visit more often. Did you hire out a developer to
    create your theme? Great work!

  14. Definitely believe that which you said. Your
    favorite reason appeared to be on the web the easiest thing to be aware of.
    I say to you, I certainly get annoyed while people consider worries that they plainly do not know about.

    You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without
    having side-effects , people can take a signal. Will likely be back to get more.
    Thanks

  15. My partner and I absolutely love your blog and find nearly all of your post’s to be what precisely I’m looking for.

    Does one offer guest writers to write content in your
    case? I wouldn’t mind creating a post or elaborating on many
    of the subjects you write related to here. Again, awesome
    blog! cheap flights http://1704milesapart.tumblr.com/ cheap
    flights

  16. I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and
    was curious what all is required to get setup? I’m assuming having a blog like
    yours would cost a pretty penny? I’m not very internet savvy so I’m not 100%
    certain. Any suggestions or advice would be greatly appreciated.
    Appreciate it scoliosis surgery https://coub.com/stories/962966-scoliosis-surgery scoliosis surgery

  17. Geri bildirim: gay dating in germany
  18. Hi there! This blog post could not be written any better!
    Looking at this article reminds me of my previous roommate!
    He always kept preaching about this. I am going to forward this post to
    him. Fairly certain he’ll have a very good read. Many thanks for sharing!

  19. Howdy! Do you know if they make any plugins to help with Search Engine Optimization? I’m trying to get my blog to rank
    for some targeted keywords but I’m not seeing very good success.

    If you know of any please share. Kudos!

  20. What’s up every one, here every one is sharing these familiarity, so
    it’s fastidious to read this website, and I used to visit this blog all the time.

  21. Pretty nice post. I simply stumbled upon your weblog and wished to mention that I
    have truly enjoyed browsing your blog posts. In any case
    I will be subscribing in your rss feed and I hope you write again soon!