MİLYONLARCA HADİS Mİ VAR?

Hadis/Sünnet İnkarcılara göre Muhaddisler kitaplarını tasnif-telif ederken milyonları bulan hadîslerin çok az bir kısmını kitaplarına almış, büyük bir bölümünü ise rivâyet etmemişlerdir. Peki bu iddia doğru mu?

Muhaddisler kitaplarını tasnif etmeden önce hadîsleri toplamışlardır. Buhârî altı yüz bin hadîs, Müslim üç yüz bin hadîs vs. toplamışlar, sonra bu hadîslerden metodlarına uygun olanları seçerek kitaplarını tasnif etmişlerdir.Örnek olarak Buhârî, kitabını toplamış olduğu altı yüz bin hadîs içerisindeki sahîh hadîsleri seçererek oluşturduğunu söylemektedir.(1) Diğer muhaddislerin de aynı minvalde sözleri vardır.

Burada önemli olan soru şudur: “HADÎS” kelimesinden ne kastediliyor? Bunu birkaç madde ile açıklayalım;

1)Hadîs kelimesinin halktaki karşılığı Efendimiz(sav)’in sözü olsa da Hadîs ilmindeki karşılığı “sened-tarîk”tir. Yani Buhâri’nin kastetmiş olduğu ifade altı yüz bin hadîs, metin değil, senedi-tarîkidir.(2) Sened-Tarîk ise rivâyeti aktaran raviler zinciri/silsilesidir. Bir örnek üzerinden anlatalım;

“Ameller niyetlere göredir.”

Örneğin bu hadîs, bize göre sadece tek bir hadîs metnini ifade etse de muhaddisler için ne kadar sened-tarîkine ulaşılırsa o kadar hadîstir. Yani misal olarak bir kitapta bu hadis beş farklı sened ile geçiyorsa hadîs ilmindeki karşılığı onun beş hadîstir. Zira seneddeki bir kişinin değişmesi bile o hadîsin hükmünün değişmesi için yeterlidir. Örneğin metin olarak aynı olan hadisten biri Ali, Ahmet, Zübeyr, Talha ravi senedi ile gelmişken diğeri Ali, Ahmet, Kasım, Talha senedi ile gelmiş olabilir. Burada ravi zincirindeki sadece Zübeyr ve Kasım isimlerinin değişmesi bile onu iki farklı hadis yapar. Bakın metin birebir aynı bile olsa sadece bize ulaşan kanal farklı olduğu için onun hadis literatüründe karşılığı 2 hadistir. Bunun gibi bazen bir hadisin onlarca kanalı olabilir ve her kanal bir hadis sayılır.

2)Bunun dışında aynı anlama geldiği halde metin olarak, kelime dizilişi olarak farklı olanlar da farklı hadis sayılır.(3) Örneğin varsayalım ki aynı sahabeden “niyetler amellere göredir” ve “niyetler amellere bağlıdır” şeklinde iki metin bize ulaşmış. Gördüğünüz gibi metin olarak aynı anlamda, yani mana olarak aslında bunlar tek bir hadise karşılık gelse de metinleri farklı olduğu için iki hadis sayılır.Bu şekilde anlamı aynı olup metni farklı olan 100 tane metin varsa bunlar hadis literatüründe 100 hadis kabul edilir.

Örneğin Buhari’nin sahihinde 7275 civarında hadîs var ancak bu hadîslerin hepsi farklı farklı lafızlar değildir. 7275 hadîsin ancak 2791 tanesinin lafızları farklıdır.(4) Diğerleri bunun tekrarları şeklindedir. Altı yüz bin hadîs meselesi de böyledir, Buhârî hadislerini 600 bin hadis arasından toplamış derken bu 600 bin hadisin sahih olduğu söylenmiyor ve aynı şekilde bu 600 bin hadisin hepsinin bir birinden farklı olduğu da söylenmiyor.

Manası aynı olduğu halde farklı hadis sayısını Kur’an’ın meal sayılarına benzetebiliriz. Hucurat 10 ayetini örnek verelim;

إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا۟ بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ(Hucurat 10)

Bildiğiniz gibi bu ayetin arapça metin olarak tek bir tane versiyonu var. Ama meal kısmına gelirken manaları aynı olsa da bütün meallerin metni harfi harfine, kelimesi kelimesine aynı olmuyor. Ama biz yine de buna “meal sayısı kadar Kur’an var” demiyoruz. Ama hadisler böyle değildir, hadislerin sıhhat derecesi kanaldan kanala değiştiği için manası aynı olsa da her sened ayrı bir hadis sayılır.

Buhari topladığı hadîsler içerisinde aynı lafızların bulunduğu halde sened açısından en güçlülerini seçerek kitabını telif etmiştir. İnkarcıların iddia ettiği gibi Muhaddisler milyonlarca hadîsi çöpe atmamışlar, aksine hadîsleri korumuşlardır!

Peki bunlar arasında sahih olduğu halde Buhari’nin kitabına almadığı hadis var mı?

Evet var ama bu sünnetten bir şey eksiltmez zira Buhari’nin almadığı hadisler ile aynı anlama gelen hadisler zaten kitabında var. Örneğin varsayalım ki “ameller niyetlere göredir” şeklindeki hadis 20 farklı kanaldan gelmiş olsun ki bunlar 20 hadis sayılır. Buhârî bunlardan sadece 3 tane alıp 17 tanesini bırakmış olabilir zira zaten aldığı 3 hadis yeterlidir. Buhârî’nin sahih olduğu halde kitabına almadığı hadislerin bir diğer sebebi zaten diğer muhaddislerde bulunması.(4) Yine aynı hadis örneği üzerinden gidelim, diyelim ki; “ameller niyetlere göredir” şeklindeki hadis diğer muhaddislerde varsa Buhari burda “zaten bu hadis diğer kitaplarda var o yüzden ben kitabıma almasam da olur” düşüncesi ile almamış olabilir.

Peki şuan elimizde kaç hadîs metni var?

Bugün teknolojiden de istifade edilerek oluşturulan http://hadithportal.com/ ‘da 243 Hadîs kitabında geçen 26001 râvînin rivâyet ettiği mükerrer(tekrarlar dahil) hadîs sayısı 427273’tür. Bazı kitapların eklenmesi ile bu sayı daha da artabilir. İçinde tekrar olmayan ve sadece sahîh ve hasen olmak üzere elimizde bulunan hadîs sayısı ise Şuayb el-Arnavut gibi bazı muasırlara göre sadece 25.000 civarındadır.(5)

Peki hadis sayısının fazla olması kötü bir şey mi?

Enbiya Yıldırım bu konuda şöyle diyor;

“Aslında hadis sayısının fazla olması bir taraftan da güvencedir. Zira bu farklı kanallardan gelen benzer hadislerin fazla olduğuna o da gelen hadisin güvenilir olduğuna delil olur. Zira ne kadar kişi rivayet ederse o kadar güveniriz”(6)

Kısacası aslında aynı anlama gelen hadis metinlerinin sayısının fazla olması bizim açımızdan iyi bir şey. Örneğin TV ve internetin olmadığı bir dönemi düşünün; böyle bir ortamda “İstanbul’da sel oldu” şeklindeki bir haberi 100 kişinin vermesi 1 kişinin vermesinden tabiki daha güvenlidir.

Özetlersek;

1) Yüzbinlerce hadis var derken bunların hepsinin sahih olduğu kastedilmez

2) Yüzbinlerce hadis var derken yüzbinlerce farklı hadis metni olduğu kastedilmez zira bunların çoğu aynı hadisin farklı versiyonlarıdır

3)Birebir aynı hadisler bile senetleri farklı olduğu takdirde farklı hadis sayılır

4)Aynı hadisin farklı metinlerinin çokluğu kötü değil iyi bir şeydir

Kaynakça

1)İsmail Lütfi Çakan, Hadis edebiyatı syf:48
2)Enbiya Yıldırım, Hadislere Gerek yok söylemi syf:90
3)Enbiya Yıldırım, Hadislere Gerek yok söylemi syf:90
4)İsmail Lütfi Çakan, Hadis edebiyatı syf:49
5)Şuayb el-Arnaût – İSAM
6)Enbiya Yıldırım, Hadislere Gerek yok söylemi syf:91

MİLYONLARCA HADİS Mİ VAR?

Yazı dolaşımı


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.