İSLAM’DA BİLGİ VE BİLGİYE ULAŞMA YOLLARI

Bilgi nedir? Kesin bilgiye ulaşmak mümkün müdür? Eğer mümkünse hangi bilgiler kesin bilgidir? Bilgi türleri nelerdir?

Bu yazıda yukarıdaki soruların cevabını İslami açıdan değerlendireceğiz. Sorulan sorular epistemoloji ile alakalı olduğu için bu minval üzere yani İslam epistemolojisi bakımından sorulara cevap bulmaya çalışacağız. Peki İslam alimleri bilgiyi nasıl tanımlar?

Fârâbî’ye göre bilgi “varlığı ve devamlılığı insanın yapıp etmelerine bağlı olmayan varlıkların mevcudiyetiyle ilgili olarak akılda kesin hükmün hâsıl olmasıdır.”(1) İhvânı Safâ’nın bilgi tarifi ise “bilenin zihninde bilinenin formunun oluşması”(2) şeklindedir. İbn Sina, bilgiyi “herhangi bir şey hakkında sahip olduğumuz kesin kanaattir”(3) şeklinde tanımlar. İlk İslam filozofu olarak kabul edilen Kindî bilgiyi “eşyanın hakikatleri ile kavranması”(4) olarak tanımlar. Görüldüğü üzere İslam alimleri arasında bilgi kavramı çeşitli şekillerde tanımlanmış.

Peki İslam epistemolojisine göre kesin bilgiye ulaşmanın yolları nelerdir? İslam alimlerinin ekserisine göre doğru bilgiye ulaşmanın üç yolu olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar;

  • Akıl(bedihi bilgi,a priori)
  • Duyular
  • Haber(tevatür)

1-Akıl(Bedihi bilgi,a priori)

Doğru bilgiye ulaşmanın yollarından biri akıldır. Akıldan kasıt bedihi ya da a priori bilgidir. Bazı kaynaklarda bedihi ve a priori bilgiler ilksel bilgi olarak da geçmektedir. Bedihi bilgi deney ve gözleme gerek duymaksızın ulaşılan bilgilerdir. Mesela matematiksel bilgiler bu kabildendir. 1+1=2 bedihi bilgidir çünkü deneye bağlı bir bilgi değildir. Bir başka örnek olarak bütünün parçadan büyük olmasını düşünmeden biliriz bu da bedihi bilgilerdendir.

2-Duyular

Beş duyu organı aracılığıyla edindiğimiz bilgilerdir. Kuş sesini duymamız, yemeğin tadının acı olması, ateşin elimizi yakması gibi bilgilere duyu organlarımız ile ulaşırız. Yalnız şurada bir parantez açmak gerekir; Duyular her zaman doğru bilgiye ulaştırmayabilir.Hatta bilindiği üzere İmam Gazâlî’nin şüphesi bu konuyla alakalıdır. İmam Gazâlî, el Munkîz Mine’d Dalal eserinde bu şüphesine değinir ve şöyle der:

“Bundan sonra bilgilerimi kontrol ettim. Gördüm ki bende hissiyat ve zaruriyattan başka böyle bilgi yok. Dedim ki: Şimdi bende hâsıl olan yeisten sonra hissiyat ve zaruriyattan ibaret olan bedihî bilgilerden başka müşkülleri çözecek bir vasıta kalmadı. Öyle ise ilkin bu bilgileri inceleyerek kuvvet derecelerini anlamalıyım. Ta ki mahsûsata olan güvenim, zaruriyatta yanılmaktan emin olmam; taklide dayanan eski bilgilerimle birçok kimsenin ispata dayanan bilgilerindeki emniyet cinsinden midir, yoksa bu emniyet hakikate uygun, yanılmak ihtimalinden uzak bir şey midir, anlaşılsın. Çok ciddi bir gayretle mahsûsat ve zaruriyat üzerinde düşünmeye, bunlarda nefsimi şüpheye düşürmek mümkün olup olmadığını aramaya başladım. Uzun müddet şüpheden ileri gelen araştırmalar- dan sonra mahsûsatta olmayacağına emin olmayı nefsim kabul etmedi. Bu hususta düştüğü şüphe kuvvet buldu, içim diyordu ki: “Mahsûsata nasıl güvenilebilir? Bunların en kuvvetlisi göz hassesidir. Bu hasse gölgeye bakar, onu sabit, hareketsiz görür. Onda hareket olmadığına hükmeder. Bir müddet sonra tecrübe ve müşahede ile anlar ki o, hareket ediyor. Ancak o hareket birdenbire olmayıp tedricen, zerre zerre oluyor, onda sabit olmak durumu görülmüyor. Kezalik göz yıldıza bakıyor. Onu bir altın lira büyüklüğünde görüyor. Hålbuki hendesi deliller, onun üzerinde bulunduğumuz küreden daha büyük olduğunu gösteriyor. Mahsûsatta bu gibi hallerde his hâkimi hükmediyor. Fakat akıl hâkimi müdafaasına imkân olmayacak şekilde tecrübe ile yalanlıyor.” Dedim ki: “Mahsûsata olan itimat bâtıl oldu. O hal- de zaruri olan akli bilgilerden başka itimada değer bir şey kalmadı.” “On, üçten büyüktür; bir şeyde nefiy ve ispat bir araya gelmez; bir şey hem hâdis hem kadîm, hem var hem yok, hem vacip (bulunması zaruri), hem muhal olamaz.” sözleri gibi”. Bunun üzerine mahsûsat itiraz etti ve dedi ki: “Bu gibi akli bilgilere olan itimadının mahsûsata olan itimadına benzemeyeceğine nasıl emin olabilirsin? Bana güvenin vardı. Akıl hâkimi geldi, beni tekzip etti. O olmasaydı beni tasdikte devam edecektin. İhtimal ki akıl anlayışının ötesinde diğer bir hâkim vardır. Ortaya çıktığı vakit, aklı, verdiği hükümden dolayı tekzip eder. Nasıl ki akıl hâkimi ortaya çıktığında, hissi, verdiği hükümden dolayı yalanladı. Aklın ötesinde diğer bir idrakin ortaya akmaması onun muhal olmasına delalet etmez.” Nefis bunun cevabında biraz durakladı ve rüya hadisesiyle içindeki şüpheyi kuvvetlendirdikten sonra dedi ki: – Görmüyor musun? Uykuda birtakım şeylerin varlığına inanıyorsun, birtakım halleri tahayyül ediyorsun, onlarda sebat ve istikrar bulunduğunu kabul ediyorsun. O durumda onlar hakkında hiçbir şüpheye düşmüyorsun. Ancak bir müddet sonra uyanınca görüyorsun ki bütün tahayyül ettiğin, inandığın şeylerin aslı ve temeli yok. O halde uyanıkken hissin yahut aklın delaletiyle edindiğin itikadın hak olduğuna nasıl emin olabilirsin? Vakıa o itikat, içinde bulunduğun hale nazaran haktır. Lakin mümkündür ki sana diğer bir hal ârız ola ki onun uyanıklığına nispeti, senin uyanıklığının uykuya nispeti gibi olsun; uyanıklığın o hale izafetle uyku sayılsın. O hal sana ârız olduğu zaman aklınla tevehhüm ettiğin her eyim hayal olduğunu, asılsız bulunduğunu kesin olarak anlarsın. Belki bu hal sûfilerin kendilerinde bulunduğunu iddia ettikleri haldir. Onlar kendilerinden geçip hasselerini kaybettikleri zaman kendilerinde mâkulâta uymayan bazı halleri müşahede ettiklerini söylerler. İhtimal ki bu hal ölümdür. Çünkü Hz. Peygamber (s.a.v.) “İnsanlar uykudadırlar. Öldükleri zaman uyanırlar.”buyurmuştur. Dünya hayatı ahirete nispetle uyku sayılabilir. İnsan öldüğü zaman her şey ona şimdi gördüğünden başka türlü görünür. O zaman kendisine denir ki: Üzerinden örtünü (perdeni) kaldırdık. Bugün gözlerin daha keskindir.” Bu vesveseler içime doğup vicdanımı yaralamaya başlayınca buna bir ilaç aradım fakat bulamadım. Çünkü bu vesveseleri ancak delil ile giderebilirdim. Delil de ancak bedihî dediğimiz bilgilerden meydana gelebilirdi. Bu bilgiler müsellem” olmayınca onlardan delil tertip etmek de mümkün olmadı. Bu hal güç iyileşen bir dert gibi iki ay kadar içimi kemirdi. Durum itibarıyla safsata mezhebine duçar olmuştum. Fakat kimseye bundan bahsetmiyordum. Nihayet Cenâb-ı Hak beni o hastalıktan kurtardı. Nefsim sıhhat ve itidale döndü. “Zaruriyat” dediğimiz bilgilerin kabule şayan, güvenilir olduğuna emin oldum. Bu seziş ve bu safsatadan kurtuluş bir delil veya bir istidlal tertibi ile değil, ancak Allah’ın kalbime ilka ettiği bir nur ile olmuştur.”(5)

İmam Gazâlî’nin şüphesini daha anlaşılır bir şekilde ifade etmek gerekirsek şu örneği verebiliriz. Bir çubuğu su dolu bir bardağın içine koyduğumuz zaman çubuk eğri görünür.Halbuki çubuk aslında düzdür ve görme duyumuz yanılmıştır.Ama görme duyumuzun yanılması doğru bilgiye ulaşmamıza engel değildir elimizle çubuğu kontrol ederek yine çubuğun düz olduğu bilgisine ulaşabiliriz.

3-Haber(Tevatür)

Haber ile gelen bilginin kesin bilgi olarak kabul edilmesinde bazı şartlar vardır. Bu şartları anlatmadan önce haber ile gelen bilgileri nasıl da sorgulamadan kabul ettiğimizi görelim. Mesela dünyada gitmediğiniz bir ülke düşünün ben Fransa’yı ele alacağım. Fransa’ya gitmedik ama varlığını kesin bir şekilde kabul ediyoruz.

Peki “Bana dünyada Fransa diye bir ülke olduğunu ispatlayabilir misin?” diye bir soruyla karşılaşırsak nasıl cevap veririz? İspatlamak için hangi yollara başvururuz? Mesela Fransa’nın resimlerini gösteririz, Fransa’ya gidenlerin anlattıklarını dinletiriz ya da haritadan Fransa’yı gösteririz vs. vs. dikkat ederseniz bu saydıklarımın hepsi haber kapsamına giriyor.

Peki biz Fransa’nın varlığını neye göre kabul ediyoruz? Hemen cevaplayayım; Haber ile gelen bilgilerin kesin olması için şart şudur; Haber ile gelen bilginin yeterince büyük bir topluluktan ve farklı kanallar vasıtasıyla aynı şekilde aktarılması lazım işte bu bilgi kesin bilgi olur. Tarihi bilgiler de haberi bilgi içerisine girer biri İstanbul’un fethinin tarihte olmadığını söylerse üzerine gülersiniz belki de cahil dersiniz çünkü haber ile gelen kesin bir bilgiyi reddetmiştir.

Bunlarla birlikte bilgi türleri bahsine de değinerek yazıyı noktalayalım.

“Gazzâlî’nin geniş ölçüde İbn Sînâ’dan aldığı, sonraki mantıkçılarca da bazı küçük farklarla benimsenen bir tasnife göre bütün bilgi türleri kesin bilgiler (yakīniyyât), kanaatler (i‘tikādât) ve zannî bilgiler (zanniyyât) olmak üzere üç esaslı terim altında toplanır. Bunlar da kaynağı ve değeri bakımından yedi kategoriye ayrılır. 

1.İlk bilgiler (evveliyyât); Saf akıldan çıkan apriori bilgiler.(Bütün parçadan büyüktür, varlık vardır gibi önermeler buna örnektir)

2.İç gözlemler (el-müşâhedâtü’l-bâtıniyye);
İnsanın kendi açlık, susuzluk, sevinç, keder gibi beş duyudan kaynaklanmayan psikolojik idrakleri. 

3.Dış dünyaya ait duyumlar (el-mahsûsâtü’z-zâhire); Duyu organlarından edinilen intibalar. 

4.Tecrübî bilgiler (mücerrebât); Birbirini takip eden iki olayın defalarca tekrarlanmasından sonra ortaya çıkan zihnî alışkanlıklara dayalı tecrübeler. 

5.Tevâtür yoluyla edinilen bilgiler (el-ma‘lûmât bi’t-tevâtür); Algı ile ilgisiz olan, çok sayıda güvenilir kişinin verdiği haberin akıl tarafından benimsenmesiyle edinilen bilgiler. 

6.Varsayımlar (vehmiyyât); Gerçekte var olup olmadığı bilinmeyen şeylerin var sayılmasıyla oluşan bilgiler (meselâ idrak edilen varlıklara kıyas yapılarak ulaşılan, “Her varlığın mekânı vardır” önermesi gibi). 

7.Yaygın kabuller (meşhûrât); Doğru kabul edilecek kadar üzerinde ittifak edilmiş bilgi ve önermeler (meselâ, “Yalan kötüdür” hükmü gibi).”(6)

Kaynakça

1)Fusûl müntezeʿa, s. 51

2)Resâʾil, III, 385

3)İbn Sina, Şifa –el-Burhan, (thk. Abdurrahman Bedevi) Mektebetü’n-Nahdetil Mısriyye, Kahire 1954, s.189; Ayrıca bk. Kuşpınar, İbn Sina’da Bilgi Teorisi, s.20

4)Kindi, Yakup b. İshak, Felsefi Risaleler, (trc. Mahmut Kaya), İstanbul 1994, s.61–64

5)el Munkîz Mine’d Dalal, syf:19-23

6)https://islamansiklopedisi.org.tr/bilgi

İSLAM’DA BİLGİ VE BİLGİYE ULAŞMA YOLLARI

Yazı dolaşımı


İSLAM’DA BİLGİ VE BİLGİYE ULAŞMA YOLLARI” için 197 yorum

  1. After I originally commented I seem to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox
    and now each time a comment is added I recieve 4 emails with the same comment.
    Perhaps there is an easy method you can remove me
    from that service? Thanks!

  2. I was recommended this website by my cousin. I’m not sure whether this post is written by him as no one else know
    such detailed about my difficulty. You’re wonderful! Thanks!

  3. You could certainly see your skills in the article you write.
    The world hopes for more passionate writers like you who are not
    afraid to mention how they believe. At all times
    follow your heart.

  4. An impressive share! I’ve just forwarded this onto
    a friend who has been doing a little research on this.
    And he actually ordered me breakfast due to the fact that I found it
    for him… lol. So let me reword this…. Thanks for the meal!!
    But yeah, thanx for spending some time to talk about
    this subject here on your internet site.

    Stop by my web blog; Dermicell Review (mpc-install.com)

  5. Hello, I think your website might be having browser compatibility issues.
    When I look at your blog in Firefox, it looks fine but when opening
    in Internet Explorer, it has some overlapping.
    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, wonderful blog!

    My web page … Testolmax Reviews

  6. My partner and i still can’t quite feel that I could often be one of those reading through the important ideas found on your web blog.
    My family and I are really thankful for the generosity and for giving me the chance to pursue my own chosen profession path.
    Thank you for the important information I acquired from your website.

    Here is my web-site :: Elevate Neuro Review (http://continent.anapa.org/)

  7. Howdy great website! Does running a blog such as this require
    a great deal of work? I have absolutely no knowledge of programming but I was hoping to start my own blog in the near future.
    Anyhow, if you have any ideas or techniques for new blog owners please share.
    I understand this is off topic but I just had
    to ask. Thank you!

    My blog post; forum.techzooka.com

  8. Heya just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the pictures aren’t loading properly.
    I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it
    in two different browsers and both show the same results.

    Feel free to visit my page … Chillbox

  9. An outstanding share! I’ve just forwarded
    this onto a coworker who had been doing a little research on this.
    And he actually bought me breakfast because I found it for him…

    lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!!
    But yeah, thanks for spending the time to talk about this matter here on your web page.

    My blog: Chillbox AC

  10. Great blog! Is your theme custom made or did you download it
    from somewhere? A theme like yours with a few simple adjustements would really make my blog stand out.
    Please let me know where you got your theme. Kudos

  11. Hello There. I discovered your blog the usage of msn.
    This is a very neatly written article. I will be sure to bookmark it and return to learn more of your helpful information. Thanks for
    the post. I will definitely return.

    Also visit my website Chillbox

  12. Have you ever considered writing an e-book or guest authoring on other websites?
    I have a blog based on the same subjects you discuss and would really like
    to have you share some stories/information. I know
    my readers would appreciate your work. If you are even remotely
    interested, feel free to shoot me an e mail.

    Feel free to visit my web page … 918kaya

  13. Your means of telling everything in this article is
    really fastidious, every one be capable of without difficulty understand it, Thanks a
    lot.

  14. Hey terrific blog! Does running a blog such as this require
    a large amount of work? I have very little expertise in computer programming however I was
    hoping to start my own blog soon. Anyway, if you have any ideas or
    tips for new blog owners please share. I understand this is off topic however I just
    needed to ask. Appreciate it!

    my blog http://www.ubuphotosoc.com

  15. I’m truly enjoying the design and layout of your website.

    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for
    me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme?
    Exceptional work!

  16. An impressive share! I’ve just forwarded this onto a colleague who has been conducting a little research on this.
    And he in fact ordered me dinner simply because
    I found it for him… lol. So allow me to reword this….

    Thanks for the meal!! But yeah, thanx for spending some time to talk about this topic
    here on your web site.

    My web-site https://zinewiki.com

  17. Definitely believe that which you said. Your favorite justification appeared to be on the
    web the simplest thing to be aware of. I say to you, I definitely get annoyed while
    people think about worries that they just don’t
    know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side effect ,
    people can take a signal. Will likely be back
    to get more. Thanks

    My web page; Spark Aura Review

  18. I’m curious to find out what blog system you’re using? I’m experiencing some minor
    security issues with my latest website and I would like to
    find something more risk-free. Do you have any solutions?

    Feel free to visit my blog post Keto Boom

  19. Have you ever thought about writing an ebook or guest authoring on other sites?
    I have a blog based on the same subjects you discuss and would really like to have
    you share some stories/information. I know my readers would enjoy your work.

    If you’re even remotely interested, feel free to shoot me an email.

  20. We are a group of volunteers and starting a brand new scheme
    in our community. Your site provided us with useful information to work on.
    You have done an impressive task and our whole neighborhood will likely be thankful
    to you.

  21. Hi! I just wanted to ask if you ever have any issues with
    hackers? My last blog (wordpress) was hacked
    and I ended up losing months of hard work due to no back up.
    Do you have any methods to stop hackers?

  22. No matter if some one searches for his vital thing, thus
    he/she wants to be available that in detail, thus that
    thing is maintained over here.

  23. Whats up very nice site!! Guy .. Beautiful .. Superb ..
    I’ll bookmark your website and take the feeds also? I am satisfied to search
    out a lot of helpful info right here in the post, we need work out extra techniques on this regard,
    thank you for sharing. . . . . .

  24. Hi there! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa?
    My website covers a lot of the same subjects as yours and
    I feel we could greatly benefit from each other. If you’re interested feel free to shoot me
    an e-mail. I look forward to hearing from you! Awesome blog by
    the way! scoliosis surgery https://coub.com/stories/962966-scoliosis-surgery scoliosis surgery

  25. Geri bildirim: gay dating texas
  26. Useful information. Fortunate me I found your site by chance, and I am stunned
    why this coincidence didn’t came about earlier! I bookmarked it.

  27. magnificent put up, very informative. I wonder why the
    other experts of this sector don’t notice this. You should proceed your writing.

    I am sure, you have a great readers’ base already!

  28. I do agree with all the ideas you’ve introduced for your post.
    They are really convincing and can certainly work.
    Still, the posts are too short for newbies. May you please lengthen them a little from next time?
    Thank you for the post.

  29. Hi for you. My name is Magali. Administering databases is how I earn an income but I plan on changing that. My friends say it isn’t good for me but what i love doing is shared there . comics nevertheless i struggle you are able to time for it. For years I’ve been dwelling in California. He’s been working on his website for the effort now. Try it for yourself here: #link#

  30. Fantastic items from you, man. I have take note your stuff prior to and
    you’re simply extremely wonderful. I really like what you’ve received here, certainly like
    what you’re stating and the best way in which you say it.
    You’re making it entertaining and you still take care of to keep it sensible.
    I can not wait to learn much more from you. This is actually a great web site.

  31. Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you so much, However I am experiencing issues with your RSS.
    I don’t know why I am unable to join it. Is there anyone else having identical RSS problems?
    Anyone who knows the solution will you kindly respond? Thanx!!

  32. Undeniably believe that which you said. Your favorite reason appeared to be on the internet the simplest thing to be
    aware of. I say to you, I certainly get annoyed while people think about worries that they
    plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and
    defined out the whole thing without having side-effects , people could take a signal.
    Will likely be back to get more. Thanks

  33. Great beat ! I would like to apprentice while you amend
    your site, how could i subscribe for a blog website?
    The account helped me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast provided bright clear
    idea

  34. Hello! This is my first visit to your blog! We are a team of volunteers
    and starting a new initiative in a community in the same niche.
    Your blog provided us valuable information to work
    on. You have done a outstanding job!

  35. What i don’t understood is in reality how you are not actually much more well-appreciated than you might
    be right now. You are so intelligent. You understand therefore considerably with regards to
    this topic, made me individually believe it from so many various
    angles. Its like women and men aren’t interested until it is something to do with Lady
    gaga! Your own stuffs excellent. At all times maintain it up!

  36. If some one wants to be updated with most up-to-date technologies therefore he must
    be pay a visit this site and be up to date daily.

  37. Ꮐreat beat ! Ӏ woսld like to apprentice еven ass you amend your
    web site, hoᴡ ϲan i subscribe for a blog website? Thе
    account aided mе a applicable deal. І have been tiny bіt familiar oof tһiѕ yoսr broadcast offered shiny
    transparent concept

    Αlso visit myy website obtener más detalles

  38. When you are outdoor camping, you most likely cannot get a pizzas or maybe run a short while right down to the shop. You have to make positive that you may have every thing all set before you leave. To possess some ideas of what to pack and what to expect on your camping out journey, read on. When loading for the camping journey, tend not to neglect chairs along with a fm radio. One of the best parts of outdoor camping is seated across the campfire. You can sit down on an old sign, but why bother when you can load up seats and stay comfortable. The stereo is perfect for enjoyment sitting down round the flame. A much better thought is usually to take your guitar for any sing alongside. Take a plastic rubbish travelling bag and put all you family’s unclean washing laundry inside it. This helps to keep the items from mixing up together with your thoroughly clean clothing. It also helps make things practical for you once you return home. You can simply dispose of out of the case with your washing machine and commence focusing on it all quickly. When moving camping outdoors, attempt to buy no-perishable things to eat. There are no fridges in the crazy, so all you take has to be saved in good buy. You are able to definitely bring a chillier to set food in, although the colder is going to be extra large on your own vacation. Therefore, try to provide a lot more low-perishable meals than perishable. Acquire alongside a box with crucial supplies when you go outdoor camping. Include things such as adhere fits, a flash light, food preparation resources and hand cleanser. Get ready beforehand. Take into consideration all the stuff you may want times before leaving on your getaway, especially if you is going to be faraway from any retail store. When you find yourself heading out for your very long awaited camping out journey, don’t overlook to adopt together your cellphone. You could be inclined to depart each of the text messaging and phone calls behind, however your cell phone may be one of your most important security lifelines in case of a crisis. Make sure it is fully charged and keep it protected from the weather in a plastic travelling bag or waterproof circumstance. You should be completely ready for anything at all when you are outdoor camping. Now that you have read the tips on this page, you can be truly prepared to just do this. Keep in mind all that you may have go through both in the days major around your journey and while you are from the wonderful outside.

  39. I’d like to thank you for the efforts you have put in writing this site. I am hoping to view the same high-grade content by you later on as well. In fact, your creative writing abilities has motivated me to get my very own site now 😉

  40. І tһink everything published ᴡas actᥙally very reasonable.
    But, think on this, һat if you were to cгeate a killer post title?

    Ӏ mean, I don’t ᴡish t᧐ teⅼl youu һow
    tto run yur website, hߋwever ѡhat if you added a headline that makeѕ people desire mοrе?
    I mean İSLAM'DA BİLGİ VΕ ΒİLGİYE
    ULAŞⅯА YOLLARI | islamicrophone іs kinda plain. You mifht l᧐ok at Yahoo’ѕ frojt pagе and seee howw theү create post titles tto
    ɡet viewers tօ click. Youu mіght trʏ adding а vikdeo ߋr a
    piic orr tѡo to get readers escited ɑbout what you’vе got to say.
    Ꭻust my opinion, іt might brіng your posts a little livelier.

    mу pаgе – basahin ito ng libre

  41. Some really fantastic posts on this web site, regards for contribution. “Be absolutely determined to enjoy what you do.” by Sarah Knowles Bolton.

  42. Have you еver thߋught aboᥙt adding а littlе bіt more than јust your articles?
    Ӏ mean, what you sаʏ іs valuable and everytһing.
    Hoᴡever thіnk about if уou addеd somе great visuals oг videos to ive
    ʏоur posts mߋrе, “pop”! Үoᥙr сontent is excellent Ьut with pics and video
    clips, this blog coᥙld certаinly bе
    onne of thе verʏ best in іts niche. Ԍood blog!

    My web blog – Прочети ме

  43. Thiѕ is a great tiр epecially tߋ thоse fresh to the blogosphere.
    Simple Ьut very precise infоrmation… Ƭhanks for sharing this ߋne.
    A mᥙst гead article!

    mү webb site; 나처럼

  44. Hey tһere! I could have sworn I’ve been to this blog befߋгe but
    after browsing thгough some off the post Ι realized it’s neԝ to me.
    Anyһow, Ι’m definitеly delighted Ι fօund it and I’ll be bookmarking and chechking bawck frequently!

    Ꭺlso visit mу web-site: discuss

  45. I’m impressed, I must sɑү. Rarely do I encounter a blog tһat’s botһ educative and entertaining,
    and ⅼet me telll you, yοu hаve hit the nail οn the head.
    The issue iss ѕomething wһiсh too few men and women are speaking
    intelligently аbout. Νow i’m verʏ happy I found this in my hunt
    for something ϲoncerning tһiѕ.

    My webpage; 抓住我

  46. Ιtѕ like you read my mind! Yoou appеar to know a ⅼot about this, lіke you wrolte
    tһe book іn it or ѕomething. Ι tһink tһat you can do with some
    pics to drive the message homе a littⅼe bit, but instead
    of that, this is fantastic blog. А grеat гead.
    I will certainly Ьe back.

    My homepagе … تحبني

  47. Woah! Ι’m гeally digging tһе template/theme ߋf this site.
    It’s simple, yett effective. Ꭺ lоt of times it’s difficult
    tߋ ցet that “perfect balance” bеtween usability
    аnd visual appearance. І must sаy yoᥙ
    have Ԁone a fantastic job wіth this. Also, tthe boog loads super quick fⲟr me on Firefox.
    Outstanding Blog!

    Feel free tߋo surf to my site: امسك بي

  48. Ι do not even knoԝ һow I ended up here, but I thougһt this post
    wɑs good. I dⲟn’t know ᴡһo yоu are
    bbut certainly yοu’re ցoing to a famous blogger
    if үou aren’t ɑlready 😉 Cheers!

    Ηere іs myy webpage Хвани ме

  49. Hеllo thеre, I discovered үоur website Ьy the usee of Google even ass ⅼooking foг
    ɑ similar topic, үoᥙr wsbsite came uρ, it seemks good.
    I have bookmarked іt in my google bookmarks.

    Нi there, јust changed int᧐ aware ߋf yоur weblog thгough Google, аnd found thɑt it
    is really informative. I аm gonna watch oսt fоr brussels.
    І will ɑppreciate in caѕe you continue this inn future.
    Lotѕ of people can Ƅe benefited from ʏօur writing.
    Cheers!

    Ηere is mmy web site; получите повече информация

  50. hey tһere ɑnd thank yoᥙ for yоur іnformation – Ι’ve deffinitely picked ᥙp
    anything new from right һere. I diⅾ hoѡever expeertise
    a few technical ⲣoints usіng this site, ѕince I experienced to reload the website mаny tіmes ρrevious to I cоuld gеt iit to load
    properly. Ι had Ьeen wondering if youг web
    hosting iѕ OК? Νot that I’m complaining, butt slow
    loadng istances tіmes ѡill often affect ʏour placemnt in google ɑnd can damage yoᥙr hіgh-quality core іf ads and marketing
    ԝith Adwords. Wеll I ɑm adding thіs RSS tо my е-mail and can lοok out for a l᧐t
    mire of yоur respective intеresting сontent. Ensure tһаt
    youu update thіs ɑgain s᧐᧐n.

    Ꮋere iѕ my blog: 打开我

  51. certainly lioke your website Ƅut you neeԀ tо chek thе sspelling on գuite а few of your posts.
    A number of tһem aree rife with spelling issues ɑnd I find
    it verү troublesome to tell thе truth on the otһеr hand I’ll certainly come again aցaіn.

    Here is my webpage … намайг барь

  52. Hеllo! This is kind of off topic but Ι need some guidance fгom an established blog.
    Іs it verʏ difficuult to set up yopur own blog? I’m not
    very techincal ƅut Ӏ can figure tһings out pretty
    fast. I’m thinking аbout setting ᥙp my own but I’m not
    sure whегe to start. Dߋ yoս have аny poіnts oг suggestions?

    Ꮃith tһanks

    Feel free tо visit my web-site – 이것을 온라인으로 따르십시오

  53. Іt’s a shame you don’t һave a donate button! Ӏ’d witһoᥙt ɑ doubt
    donate to thiѕ superb blog! I suppose for noѡ i’ll settle foг book-marking aand adding your RSS feed to
    my Googlee account. I look forward tο brand new updates аnd wіll share this site ѡith my Facebook group.
    Talk ѕoon!

    mʏ һomepage … ойын ұясы

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.